Mali naukowcy. Eksperymenty wyjaśniające świat - innowacja pedagogiczna
INNOWACJA PEDAGOGICZNA
„MALI NAUKOWCY. EKSPERYMENTY WYJAŚNIAJĄCE ŚWIAT”
Innowacja pedagogiczna „Mali naukowcy. Eksperymenty wyjaśniające świat” została przygotowana z myślą o dzieciach sześcioletnich i będzie realizowana w roku szkolnym 2026/2027, w okresie od października 2026 roku do maja 2027 roku. Program obejmuje 10 spotkań badawczych, podczas których dzieci będą miały możliwość poznawania otaczającego świata poprzez bezpośrednie działanie, obserwowanie, eksperymentowanie oraz samodzielne poszukiwanie odpowiedzi na nurtujące je pytania.
Charakterystyka i uzasadnienie wprowadzenia innowacji
Dzieci w wieku przedszkolnym charakteryzuje naturalna ciekawość świata oraz potrzeba poznawania otaczającej rzeczywistości poprzez działanie. Dzieci często zadają pytania: „Dlaczego?”, „Jak to działa?”, „Co się stanie, jeśli…?”. Chętnie obserwują zmiany zachodzące wokół nich i podejmują próby samodzielnego wyjaśniania różnych zjawisk.
Innowacja „Mali naukowcy. Eksperymenty wyjaśniające świat” jest odpowiedzią na potrzebę wykorzystania tej naturalnej ciekawości dzieci w procesie edukacyjnym. Jej głównym założeniem jest stworzenie dzieciom warunków do aktywnego poznawania świata poprzez eksperymentowanie i doświadczanie. Zamiast otrzymywać gotowe odpowiedzi, dzieci będą zachęcane do samodzielnego stawiania pytań, formułowania przypuszczeń, sprawdzania swoich pomysłów i wyciągania prostych wniosków.
Program będzie opierał się na przekonaniu, że dziecko jest aktywnym uczestnikiem procesu uczenia się. Podczas zajęć będzie miało możliwość samodzielnego odkrywania zależności zachodzących w najbliższym otoczeniu oraz rozwijania umiejętności obserwowania, porównywania, przewidywania i wnioskowania.
Szczególnie ważnym elementem innowacji będzie kształtowanie pozytywnego podejścia do błędu i nieoczekiwanego wyniku. Dzieci będą uczyły się, że sytuacja, w której doświadczenie nie przebiegło zgodnie z przewidywaniami, nie oznacza porażki. Przeciwnie – może stać się początkiem kolejnego pytania, następnej próby i dalszego poznawania świata.
Zakres programu
Programem „Mali naukowcy. Eksperymenty wyjaśniające świat” objęte będą dzieci 6-letnie. Zajęcia rozpoczną się w październiku 2026 roku i będą prowadzone do maja 2027 roku.
W ramach innowacji dzieci będą poznawały wybrane zjawiska związane z wodą, powietrzem, światłem i cieniem, dźwiękiem oraz elektrycznością statyczną. Poszczególne zagadnienia zostaną przedstawione w formie prostych i bezpiecznych doświadczeń dostosowanych do wieku oraz możliwości rozwojowych dzieci.
Program będzie również rozwijał podstawowe umiejętności badawcze. Dzieci będą uczyły się zadawać pytania, przewidywać wyniki, obserwować przebieg doświadczeń, porównywać swoje przewidywania z rzeczywistym wynikiem oraz formułować proste wnioski.
Stałym elementem zajęć będzie schemat:
PYTANIE – PRZEWIDYWANIE – DOŚWIADCZENIE – OBSERWACJA – PORÓWNANIE – WNIOSEK
Dzięki powtarzalności tego schematu dzieci będą stopniowo poznawały podstawowe zasady pracy badawczej i uczyły się świadomego podejścia do poznawania nowych zjawisk.
Cele i założenia programu
Celem nadrzędnym innowacji jest rozwijanie naturalnej ciekawości poznawczej dzieci oraz kształtowanie postawy małego badacza, który poprzez obserwację i doświadczenie poszukuje odpowiedzi na pytania dotyczące otaczającego świata.
Program ma również na celu rozwijanie samodzielności, sprawczości i wytrwałości dzieci. Podejmowanie doświadczeń, możliwość samodzielnego działania oraz obserwowanie efektów własnej aktywności pozwolą dzieciom dostrzec, że mogą mieć wpływ na przebieg podejmowanych działań i samodzielnie dochodzić do nowych odkryć.
Realizacja innowacji będzie sprzyjała rozwijaniu kompetencji językowych, ponieważ dzieci będą zachęcane do opisywania swoich obserwacji, wypowiadania własnych przypuszczeń, przedstawiania pomysłów i formułowania wniosków. Eksperymenty będą również okazją do rozwijania kompetencji matematycznych poprzez porównywanie, klasyfikowanie, przeliczanie, określanie wielkości, odległości i położenia oraz podejmowanie prostych prób mierzenia.
Istotnym założeniem programu będzie także rozwijanie umiejętności współpracy. Dzieci będą wykonywały doświadczenia indywidualnie, w parach oraz w małych zespołach. Nauczą się dzielić materiałami, słuchać pomysłów innych osób, wspólnie poszukiwać rozwiązania oraz respektować ustalone zasady.
Realizacja innowacji
Każde spotkanie będzie rozpoczynało się od zaciekawienia dzieci określonym problemem, zagadką lub pytaniem. Nauczyciel będzie zachęcał dzieci do zastanowienia się nad możliwym rozwiązaniem oraz do przedstawienia własnych przewidywań.
Następnie dzieci będą uczestniczyły w doświadczeniu, obserwując zachodzące zmiany lub – w bezpiecznych sytuacjach i pod nadzorem nauczyciela – samodzielnie wykonując poszczególne czynności. Po zakończeniu doświadczenia dzieci będą opisywały to, co zauważyły, porównywały wynik z wcześniejszym przewidywaniem i podejmowały próbę wyjaśnienia zaobserwowanego zjawiska.
Zajęcia będą kończyły się wspólnym sformułowaniem prostego wniosku oraz zadaniem utrwalającym, które może mieć formę zabawy ruchowej, pracy plastycznej, zadania matematycznego, rysunku lub krótkiej rozmowy.
Ważnym elementem programu będzie dokumentowanie dziecięcych obserwacji. W tym celu mogą być wykorzystywane „Karty małego naukowca”, na których dzieci będą mogły zaznaczyć swoje przewidywania, narysować przebieg doświadczenia, przedstawić zaobserwowany wynik lub zapisać go w formie symbolicznej. W przypadku dzieci, które mają trudności z zapisem graficznym, dopuszczalna będzie odpowiedź ustna.
Tematyka zajęć
Pierwsze zajęcia „Mali naukowcy – poznajemy zasady pracy badawczej” będą wprowadzeniem dzieci w świat eksperymentów. Dzieci poznają podstawowe zasady pracy małego naukowca, nauczą się zadawać pytania, przewidywać wyniki, obserwować i wyciągać proste wnioski. Podczas zabaw badawczych przekonają się, że odpowiedzi można poszukiwać poprzez samodzielne sprawdzanie i doświadczanie.
Podczas zajęć „Tajemnice wody – co dzieje się na powierzchni wody?” dzieci będą obserwowały właściwości powierzchni wody. Wykonując proste doświadczenia z wykorzystaniem wody, pieprzu i płynu do naczyń, będą przewidywały wynik eksperymentu, obserwowały zachodzące zmiany i podejmowały próby ich wyjaśnienia.
Kolejne zajęcia „Tajemnice wody – eksperymentujemy i wyciągamy wnioski” będą poświęcone dalszemu poznawaniu właściwości wody. Dzieci będą wykonywały i porównywały doświadczenia, dostrzegały różnice pomiędzy poszczególnymi próbami oraz podejmowały próby formułowania prostych wniosków na podstawie własnych obserwacji.
Podczas zajęć „Niewidzialne powietrze – czy powietrze naprawdę istnieje?” dzieci będą odkrywały, że powietrze, mimo iż jest niewidoczne, zajmuje przestrzeń. Dzięki prostym doświadczeniom będą mogły zaobserwować skutki obecności powietrza i zastanowić się, w jaki sposób można „zobaczyć” działanie czegoś, czego nie możemy bezpośrednio dostrzec.
W czasie zajęć „Niewidzialne powietrze – badamy właściwości powietrza” dzieci będą obserwowały ruch powietrza oraz jego wpływ na lekkie przedmioty. Będą przewidywały wyniki doświadczeń, obserwowały ruch piórek, papieru czy lekkich piłeczek oraz porównywały efekty działania powietrza w różnych sytuacjach.
Zajęcia „Światło i cień – skąd bierze się cień?” pozwolą dzieciom poznać warunki powstawania cienia. Przy wykorzystaniu latarki i różnych przedmiotów dzieci będą obserwowały zależność pomiędzy źródłem światła, przedmiotem i powstającym cieniem. Zajęcia zostaną wzbogacone o zabawy w teatr cieni, rozwijające wyobraźnię i kreatywność.
Podczas zajęć „Światło i cień – czy możemy zmienić wielkość cienia?” dzieci będą badały, czy położenie źródła światła oraz przedmiotu wpływa na wielkość cienia. Poprzez wykonywanie kolejnych prób będą porównywały rezultaty i poszukiwały sposobu na uzyskanie większego lub mniejszego cienia.
Zajęcia „Tajemnice dźwięku – skąd bierze się dźwięk?” będą okazją do odkrywania związku pomiędzy drganiem przedmiotu a powstawaniem dźwięku. Dzieci, wykorzystując proste przedmioty i instrumenty, będą obserwowały ich ruch podczas wydawania dźwięku oraz samodzielnie tworzyły proste źródła dźwięku.
Podczas zajęć „Niewidzialna siła – poznajemy elektryczność statyczną” dzieci poprzez bezpieczne doświadczenia poznają zjawisko elektryczności statycznej. Sprawdzą, w jaki sposób potarty balon może przyciągać lekkie skrawki papieru, oraz będą obserwowały oddziaływanie przedmiotów bez bezpośredniego kontaktu.
Ostatnie zajęcia „Wielki finał odkryć – Laboratorium małych naukowców” będą podsumowaniem całego cyklu. Dzieci wezmą udział w kilku krótkich eksperymentach, przypomną sobie poznane zjawiska, spróbują przewidzieć wyniki doświadczeń, a następnie podzielą się swoimi odkryciami. Finał będzie okazją do podkreślenia, że każde dziecko może być małym odkrywcą i naukowcem, jeżeli jest ciekawe świata i gotowe do samodzielnego poszukiwania odpowiedzi.
Przewidywane efekty i osiągnięcia
Po zakończeniu programu dzieci zdobędą podstawowe doświadczenia związane z poznawaniem zjawisk zachodzących w najbliższym otoczeniu. Nauczą się, że wiele odpowiedzi można znaleźć poprzez obserwację, doświadczenie i samodzielne sprawdzanie.
Dzieci będą potrafiły zadawać pytania dotyczące interesujących je zjawisk, przedstawiać własne przypuszczenia i przewidywać możliwe wyniki prostych doświadczeń. Rozwiną umiejętność uważnego obserwowania, porównywania wyników oraz dostrzegania prostych zależności przyczynowo-skutkowych.
Realizacja innowacji przyczyni się również do rozwoju kompetencji językowych. Dzieci będą miały możliwość swobodnego wypowiadania się, opisywania własnych obserwacji, słuchania wypowiedzi innych oraz posługiwania się słownictwem związanym z doświadczeniami i poznawanymi zjawiskami.
W zakresie kompetencji matematycznych dzieci będą porównywały wielkości, odległości i rezultaty doświadczeń, klasyfikowały przedmioty, przeliczały elementy oraz podejmowały proste próby mierzenia.
Program będzie również sprzyjał rozwijaniu kompetencji społecznych. Dzieci nauczą się współpracować w parach i zespołach, dzielić materiałami, respektować ustalone zasady, słuchać pomysłów innych oraz wspólnie poszukiwać rozwiązań.
Istotnym efektem będzie także wzmacnianie samodzielności i sprawczości dzieci. Dzieci będą miały możliwość podejmowania decyzji, przedstawiania własnych pomysłów oraz samodzielnego sprawdzania swoich przypuszczeń. Nauczą się również, że nieoczekiwany rezultat doświadczenia nie musi oznaczać błędu, lecz może być początkiem kolejnego odkrycia.
Rola nauczyciela
Nauczyciel podczas realizacji innowacji będzie przede wszystkim organizatorem i przewodnikiem procesu badawczego. Jego zadaniem będzie stworzenie dzieciom bezpiecznych warunków do eksperymentowania, przygotowanie odpowiednich materiałów oraz dostosowanie poziomu trudności doświadczeń do możliwości dzieci.
Nauczyciel nie będzie podawał gotowych odpowiedzi przed wykonaniem doświadczenia. Będzie natomiast zachęcał dzieci do zadawania pytań, formułowania własnych przewidywań i podejmowania prób wyjaśniania obserwowanych zjawisk. Poprzez pytania pomocnicze będzie wspierał dzieci w dostrzeganiu zależności i formułowaniu wniosków.
Przed każdym doświadczeniem nauczyciel powinien przeprowadzić próbę, aby upewnić się, że jego wykonanie jest bezpieczne i przyniesie efekt możliwy do zaobserwowania przez dzieci.
Rola dziecka
Dziecko podczas realizacji programu będzie aktywnym uczestnikiem procesu poznawczego. Będzie miało możliwość zadawania pytań, przedstawiania własnych pomysłów, przewidywania wyników, wykonywania lub obserwowania doświadczeń, porównywania rezultatów i formułowania wniosków.
Dzieci będą również współpracowały z rówieśnikami, dzieliły się materiałami, słuchały innych i prezentowały własne odkrycia. Będą zachęcane do podejmowania kolejnych prób oraz do traktowania błędu jako naturalnego elementu procesu uczenia się.
Metody i formy pracy
W realizacji programu wykorzystywane będą przede wszystkim metody aktywizujące, które pozwalają dziecku samodzielnie poznawać i doświadczać otaczającego świata. Szczególne znaczenie będzie miała metoda eksperymentu, metoda badawcza, metoda problemowa, obserwacja, rozmowa kierowana oraz praktyczne działanie.
Eksperymenty będą uzupełniane zabawami ruchowymi, plastycznymi, językowymi i matematycznymi. Wykorzystywane będą również elementy metody projektu, zabawy badawcze oraz praca z ilustracją i symbolem.
Zajęcia będą prowadzone indywidualnie, w parach, w małych zespołach oraz z całą grupą. Dobór formy pracy będzie zależał od rodzaju doświadczenia oraz możliwości dzieci.
Środki dydaktyczne i organizacja
Do realizacji innowacji wykorzystywane będą przede wszystkim łatwo dostępne i bezpieczne materiały codziennego użytku, takie jak woda, miski, kubki, talerze, pieprz, płyn do naczyń, balony, papier, piórka, lekkie piłeczki, pudełka, latarki, figurki, gumki recepturki, sznurki, folia spożywcza, aluminiowe puszki oraz materiały plastyczne.
Materiały będą dobierane z uwzględnieniem wieku dzieci oraz zasad bezpieczeństwa. Przedmioty i substancje, które mogłyby stwarzać zagrożenie, będą wykorzystywane wyłącznie przez nauczyciela lub pod jego bezpośrednim nadzorem.
Ewaluacja
Ewaluacja innowacji będzie prowadzona w sposób dostosowany do wieku dzieci. Nauczyciel będzie na bieżąco obserwował zainteresowanie dzieci, ich aktywność, samodzielność, umiejętność zadawania pytań, przewidywania wyników, obserwowania doświadczeń oraz formułowania prostych wniosków.
Pod uwagę będzie brana również umiejętność współpracy, komunikowania własnych spostrzeżeń, podejmowania kolejnych prób oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa.
Po zakończeniu programu nauczyciel dokona podsumowania stopnia zaangażowania dzieci oraz zmian zachodzących w zakresie rozwijanych umiejętności badawczych, językowych, matematycznych i społecznych. Wyniki ewaluacji zostaną wykorzystane do planowania kolejnych działań oraz ewentualnego modyfikowania programu.
Spodziewane efekty
Realizacja innowacji powinna przyczynić się do wzrostu zainteresowania dzieci światem przyrody, nauki i otaczającymi je zjawiskami. Dzieci będą bardziej świadomie obserwowały swoje otoczenie i częściej podejmowały próby znalezienia odpowiedzi na pojawiające się pytania.
Program powinien wpłynąć na rozwój umiejętności badawczych, w szczególności zadawania pytań, przewidywania, obserwowania, porównywania oraz formułowania prostych wniosków. Dzieci będą miały możliwość rozwijania kompetencji językowych i matematycznych poprzez opisywanie doświadczeń, porównywanie wyników, klasyfikowanie i dokonywanie prostych pomiarów.
Realizacja innowacji będzie również sprzyjała rozwijaniu samodzielności, sprawczości, wytrwałości i umiejętności współpracy. Dzieci będą uczyły się, że nie zawsze trzeba znać odpowiedź od razu, ponieważ można ją samodzielnie sprawdzić.
Podsumowanie
Innowacja pedagogiczna „Mali naukowcy. Eksperymenty wyjaśniające świat” ma stworzyć dzieciom możliwość aktywnego, bezpośredniego i radosnego poznawania otaczającego świata. Poprzez doświadczenia i eksperymenty dzieci będą mogły rozwijać naturalną ciekawość, zadawać pytania, przedstawiać własne przypuszczenia i samodzielnie poszukiwać odpowiedzi.
Program zakłada, że dziecko nie jest jedynie odbiorcą informacji, ale aktywnym uczestnikiem procesu poznawczego. Dziecko pyta, przewiduje, sprawdza, obserwuje, porównuje i wyciąga wnioski.
Realizacja innowacji będzie również okazją do rozwijania samodzielności, sprawczości, wytrwałości oraz pozytywnego stosunku do nauki. Najważniejszym przesłaniem programu będzie przekonanie, że nie trzeba od razu znać odpowiedzi – można ją sprawdzić, odkryć i samodzielnie zrozumieć.